Kernfeit: het maatschappelijk prioriteringskader van de ACM kent drie categorieën, in deze volgorde: congestieverzachters, veiligheid en basisbehoeften. Batterijopslag kan onder categorie 1 vallen, maar netbeheerders hanteren daarvoor een ondergrens van minimaal 1 MW flexibel vermogen, en 10 MW bij een aansluiting op het hoogspanningsnet. Voor de meeste bedrijven is dat buiten bereik. Bovendien geeft prioriteit alleen een hogere plek op de wachtlijst, geen voorrang bij de uitvoering.

De drie categorieën

Volgorde Categorie Wie hieronder valt
1 Congestieverzachters Partijen die aantoonbaar transportcapaciteit vrijmaken voor andere klanten
2 Veiligheid Onder meer brandweer, politie, rechtspraak, bloedvoorziening, verkeersveiligheid, waterschappen, openbare drinkwatervoorziening en acute gezondheidszorg
3 Basisbehoeften Onder meer onderwijs, openbaar vervoer, afvalstoffenbeheer, warmtevoorziening en woningbouw

Aanvragen die in geen van deze categorieën vallen, blijven op de wachtlijst staan op volgorde van aanvraagdatum. Binnen elke categorie geldt eveneens de datum van de complete aanvraag.

De definitie van een congestieverzachter is strak geformuleerd: een partij waarvan de netbeheerder vaststelt dat het toekennen van transportcapaciteit aan die partij ertoe leidt dat de beschikbare transportcapaciteit tijdens congestiemomenten voor overige partijen toeneemt, zonder dat dit leidt tot meer congestie in het net van een andere netbeheerder. Netneutrale aanvragen tellen dus niet mee.

Waarom de drempel hoger ligt dan veel partijen beweren

Je leest in de markt regelmatig dat een batterij je automatisch tot congestieverzachter maakt. Dat klopt niet. Netbeheerders hanteren basiscriteria, en de belangrijkste is een ondergrens van minimaal 1 MW flexibel vermogen, of 10 MW als je op het hoogspanningsnet bent aangesloten.

Enexis geeft zelf een rekenvoorbeeld dat laat zien hoe zwaar die eis is. Een zonnepark van 5 MW wil een batterij plaatsen en heeft daarvoor 1 MW extra afnamevermogen nodig. Om congestieverzachter te worden, moet die partij tijdens afnamecongestie gedurende minimaal vier aaneengesloten uren 1 MW terugleveren aan het net. Dat betekent niet alleen 1 MW vermogen, maar ook ongeveer 4 MWh aan inzetbare energie op het juiste moment.

Zet dat naast de praktijk: een compacte cabinet levert enkele tientallen tot ruim honderd kilowatt. Zelfs een grote containerbatterij met 2.250 kWh en 1.000 kW vermogen zit pas net aan die grens, en dan nog maar twee uur in plaats van vier. Een enkele batterij bij een doorsnee productiebedrijf kwalificeert dus niet.

Wat het traject inhoudt als je wél aan de drempel komt

  1. Je staat al op de wachtlijst. Zonder lopende aanvraag voor transportcapaciteit kun je geen prioriteringsverzoek indienen. Bij veel netbeheerders geldt dat je de offerte getekend moet hebben.
  2. Je dient een prioriteringsverzoek in met onderbouwing en bewijsstukken. Dit gaat niet automatisch.
  3. De netbeheerder toetst op basiscriteria en technische eisen: hoeveel flexibel vermogen je biedt, op welke momenten, in welke richting en of dat technisch inpasbaar is.
  4. TenneT voert een eigen analyse uit. De landelijke netbeheerder beoordeelt periodiek, in de praktijk ongeveer eens per half jaar, alle binnengekomen aanvragen voor congestieverzachters in dat tijdvak.
  5. Contractonderhandeling. Je tekent in elk geval een capaciteitssturingscontract en een biedplichtcontract voor redispatch.
  6. Selectie tegen andere aanbieders. De netbeheerder vergelijkt alle aanbiedingen in hetzelfde congestiegebied en kiest de meest effectieve. Beoordeeld wordt op locatie in het net, hoeveelheid flexibel vermogen, startdatum, beschikbare momenten en de vergoeding die je vraagt.

Dat laatste punt wordt vaak vergeten: je concurreert met andere partijen, en de prijs die je vraagt weegt mee. Een aanvraag kan technisch kloppen en toch afvallen omdat een ander goedkoper of effectiever is.

Wat voorrang wel en niet oplevert

Verwachting Realiteit
“Met voorrang ben ik snel aangesloten” Prioritering bepaalt alleen de volgorde op de wachtlijst. Je krijgt geen voorrang bij het uitvoeren van de werkzaamheden, en ook met prioriteit kan het jaren duren
“Elke batterij geeft voorrang” Je moet minimaal 1 MW flexibel vermogen kunnen bieden en dat contractueel vastleggen
“Voorrang creëert capaciteit” Nee. Prioritering verdeelt capaciteit die vrijkomt, het maakt het net niet groter
“Als ik prioriteit aanvraag, sta ik vanaf die datum hoger” Je nieuwe plek wordt bepaald door je categorie en de datum van je complete transportaanvraag, niet door de datum van het prioriteringsverzoek
“Prioriteit gaat mee bij verkoop” Nee, prioriteit is gekoppeld aan de klant en de aangeleverde bewijslast. Een nieuwe eigenaar moet opnieuw aanvragen

Er is ook een keerzijde die netbeheerders zelf benoemen. Zolang er nieuwe aanvragen met prioriteit binnenkomen, schuiven klanten zonder prioriteit verder naar achteren. Pas wanneer de netinvestering gereed is, worden zij met zekerheid geholpen. Voor een doorsnee bedrijf zonder maatschappelijke functie betekent het kader dus eerder langer wachten dan korter.

Voor wie is deze route wel realistisch?

  • Grootschalige batterijprojecten van 1 MW en meer, vaak gecombineerd met een zonnepark of windpark.
  • Industriële locaties met een aggregaat of eigen opwek die tijdens congestie aantoonbaar 1 MW of meer kunnen terugregelen.
  • Collectieve projecten en energy hubs op bedrijventerreinen, waarbij meerdere partijen hun flexibiliteit bundelen.
  • Partijen die bereid zijn een capaciteitssturingscontract en biedplicht aan te gaan, met alle operationele verplichtingen die daarbij horen.

Zit je daar niet tussen, dan is dat geen slecht nieuws. Het betekent alleen dat je probleem niet via de wachtlijst wordt opgelost, maar achter je eigen meter.

Het alternatief dat voor de meeste bedrijven wel werkt

De reden dat een batterij voor netbeheerders interessant is, is precies de reden dat hij voor jou interessant is: je verlaagt je piekafname. Alleen hoef je daarvoor niet aan de criteria van het prioriteringskader te voldoen.

Met peak shaving blijf je binnen je bestaande gecontracteerde vermogen terwijl je zwaardere apparatuur draait, snelladers plaatst of een extra productielijn aanzet. Dat levert direct resultaat op, binnen weken in plaats van jaren, en het is niet afhankelijk van een beoordeling door een derde partij.

Daarnaast blijft een flexibel contract een serieuze route. In gebieden waar congestiemanagement wordt toegepast, kun je capaciteit krijgen buiten de piekuren. Zonder opslag betekent dat terugregelen op momenten die je niet kiest. Met opslag overbrug je die uren en houd je je proces draaiend.

Veelgestelde vragen over het prioriteringskader

Wie beoordeelt of ik congestieverzachter ben?

Je eigen netbeheerder beoordeelt eerst of je aan de basiscriteria en de technische eisen voldoet. Daarna voert TenneT een analyse uit om te bepalen of je voorstel past binnen de landelijke capaciteit en daadwerkelijk bijdraagt aan het oplossen van congestie in jouw gebied. Je ontvangt in beide stappen bericht over de uitkomst. Pas als beide analyses positief zijn, volgt het gesprek over contracten.

Kan ik voorrang aanvragen terwijl ik al op de wachtlijst sta?

Ja, en dat is zelfs een voorwaarde. Een prioriteringsverzoek moet gekoppeld zijn aan een bestaande aanvraag voor transportcapaciteit. Je kunt het verzoek direct na je transportaanvraag indienen of later, bijvoorbeeld als je tijd nodig hebt om bewijsstukken te verzamelen. Houd er wel rekening mee dat je tot de beoordeling is afgerond alleen met je oorspronkelijke aanvraag op de lijst staat en daardoor een vrijgave kunt mislopen.

Mijn aansluiting is kleiner dan 3×80 ampère, kan ik dan prioriteit krijgen?

Voor de categorieën veiligheid en basisbehoeften kun je ook met een kleinere aansluiting prioriteit aanvragen, al verschilt de route per netbeheerder. Sommige aanvragen met een woonfunctie krijgen zelfs automatisch prioriteit. Voor de categorie congestieverzachters is de aansluitgrootte niet het beslissende criterium, maar de hoeveelheid flexibel vermogen die je kunt leveren, en die ondergrens van 1 MW haal je met een kleine aansluiting niet.

Krijg ik een vergoeding als congestieverzachter?

Ja, je ontvangt een vergoeding voor het flexibele vermogen dat je inzet tijdens congestiemomenten. De hoogte daarvan is onderdeel van de onderhandeling en weegt mee in de selectie: de netbeheerder vergelijkt aanbiedingen in hetzelfde gebied en beoordeelt of de gevraagde vergoeding acceptabel is. Een te hoge prijs kan ertoe leiden dat je aanbod afvalt tegen dat van een andere partij.

Wat gebeurt er in de overgangsperiode tot 1 januari 2027?

De capaciteit die voorheen voor kleinverbruikers was gereserveerd, komt stapsgewijs vrij en wordt in die periode uitsluitend toegekend aan partijen met maatschappelijke prioriteit. Blijft er op 1 januari 2027 capaciteit over, dan gaat die naar de aanvragers zonder prioriteit op de wachtlijst. Het vrijgeven gebeurt periodiek, niet in één keer.

Helpt een batterij ook als ik geen prioriteit krijg?

Ja, en voor de meeste bedrijven is dat juist de hoofdreden om er een te plaatsen. Je maakt binnen je bestaande aansluiting ruimte voor groei, laadinfrastructuur en elektrificatie, zonder afhankelijk te zijn van een beoordeling of een wachtlijst. Het effect is direct meetbaar in je piekkosten en in wat je operationeel kunt draaien. Prioriteit op de wachtlijst is in dat licht een mogelijke bonus, geen doel.

Is dit kader tijdelijk?

Nee. Het prioriteringskader is vastgelegd in een codebesluit van de ACM en wordt door netbeheerders toegepast in congestiegebieden. De uitwerking kan in de loop van de tijd worden bijgesteld, bijvoorbeeld in de criteria voor congestieverzachters, maar het principe dat capaciteit volgens maatschappelijke categorieën wordt verdeeld, is geen tijdelijke maatregel.

Kan Boltainer helpen bij de onderbouwing?

Wij leveren de technische documentatie over vermogen, capaciteit en sturing die je nodig hebt om een aanvraag te onderbouwen, en we rekenen vooraf door of je met een realistische configuratie überhaupt aan de drempel van 1 MW komt. Komt die drempel niet in zicht, dan zeggen we dat ook. In dat geval richten we het ontwerp op wat wél direct oplevert: lagere piekkosten en meer ruimte binnen je huidige aansluiting.